WAT IS GEZONDHEID?

Ben jij gezond? Waarom wel/niet? Je antwoord op deze vraag kan je inzichten geven in de wijze waarop jij naar gezondheid kijkt. De afgelopen tijd wordt het woord ‘gezondheid’ wel meer genoemd, misschien wel meer dan ooit te voren. We praten er gemakkelijk over en iedereen lijkt ook een idee te hebben van wat het is. De kans is echter groot dat hoe jij ‘gezondheid’ omschrijft niet overeenkomt met de definitie die je buurman in gedachten heeft. Vandaar dat ik in deze blog dit onderwerp wil bespreken. Wat is gezondheid? En wanneer is iets of iemand gezond?

Verschillende definities van ‘gezondheid’ zijn terug te vinden in diverse culturen, mensen, sociale klassen, maar ook op verschillende momenten in de geschiedenis. Vroeger dachten ze bijvoorbeeld dat ‘ziekten’ kwaadaardige geesten waren die een lichaam waren binnengedrongen. Een ‘medicijn’ hiervoor was om een gat in de schedel te boren (trepanatie) zodat de geesten het lichaam uit konden.

Het idee van gezondheid is met de tijd ontwikkeld. Zo dacht de invloedrijke Hippocrates dat de mens vier lichamelijke vloeistoffen heeft en wanneer deze in balans zijn is de persoon gezond. Bij disbalans is de persoon ziek. Hij zag het lichaam en de geest als één geheel. Tijdens de middeleeuwen ging men ervan uit dat ziekte een straf was van God. Lichaam en geest waren niet één geheel, maar werkten wel samen. Gedurende de middeleeuwen dachten de mensen weinig controle te hebben over hun eigen gezondheid. Priesters konden mensen beter maken door bijvoorbeeld demonen uit het lichaam te verjagen. Een befaamde methode genaamd exorcisme.

Gedurende de Renaissance was er een academische en wetenschappelijke groei te zien. Men kreeg meer begrip van het menselijk lichaam en hoe ziektes tot stand kunnen komen, met weinig ruimte voor psychologische verklaringen. Later kwam het dualisme waarin er een onderscheid werd gemaakt tussen lichaam en geest. Hier werd het lichaam als machine beschouwd die gestuurd wordt door de geest. Hier is ook de mechanische kijk op het lichaam ontstaan. Dit houdt in dat het lichaam uit kleine onderdelen bestaat die voor gedragsuitingen zorgt. Als we vasthouden aan dit perspectief, dan beschrijven we ‘gezondheid’ als de afwezigheid van ‘ziekte’. Dus als je niet ziek bent, dan ben je gezond. Zodra je dan de ‘ziekte’ weg kan halen door middel van medicatie of operatie, dan kan je iemand weer gezond maken.

Toch is niet alles medisch te verklaren. Zo kan het zijn dat mensen verschillend reageren op dezelfde ziekte. De definitie blijft verschillen per individu. Iemand die chronisch ziek is en wellicht beperkt is in zijn doen en laten, kan gezondheid definiëren als het ontbreken van gezondheidsproblemen. Aan de andere kant komt het veel voor dat jongere mensen spreken over gezondheidsgedrag en niet zozeer de nadruk leggen op gezondheidsproblemen.

Is gedrag bepalend om gezondheid vast te stellen? Als iemand gezond gedrag vertoont is die dan per definitie gezond? De tegenstelling kan ook gevraagd worden, is iemand die ongezond gedrag vertoont per definitie ongezond? Als voorbeeld kunnen we kijken naar een individu die een sigaret rookt. Het is algemeen bekend dat roken niet goed is voor ons lichaam, echter maakt dit het individu dan ook ongezond? Is een persoon die niet rookt gezonder?

Ik denk dat we kunnen concluderen dat het niet zo eenvoudig is om vast te stellen of iemand gezond is of ongezond is aan de hand van één gedragsuiting. Een interessantere en meer aanneembare benadering van gezondheid is om het te zien als een interactie tussen verschillende factoren en het individu. Het biopsychosociale model kijkt naar de interactie tussen lichaam en geest, en tussen biologische processen en psychologische en sociale invloeden. Het biedt een complexer beeld van wat gezondheid is, maar tegelijkertijd ook een completer beeld.

Het model kijkt naar de interactie tussen biologische processen en psychologische en sociale invloeden. Op deze wijze kunnen we kijken naar gezondheid via veel terugkomende thema’s: een algemeen goed gevoel van welzijn en de afwezigheid van ziekte.

Er zijn talloze invloeden die iemand gezond of ongezond kunnen maken. Denk bijvoorbeeld ook aan het tijdsbestek waarin een invidividu gezond/ongezond is. Een momentopname lijkt een stuk minder schadelijk dan een periode van 4-5 jaar. Toch spreekt het Word Health Organization (WHO) over gezondheid als een ‘staat’.

Het WHO definieert gezondheid als een staat van compleet fysieke, mentale en sociale welzijn en niet alleen de absentie van ziekte. Deze definitie heeft wereldwijd een belangrijke rol gehad bij het formuleren van nationale zorgsystemen. Deze definitie lijkt niet helemaal meer van deze tijd. Neem nou ‘staat van compleet fysieke, mentale en sociale welzijn’. Dit is bijna onmogelijk om te behalen en het neemt aan dat mensen die een handicap of chronische ziekte hebben niet meer gezond kunnen zijn.

Een nieuwere gedachtestroom die ik ben tegengekomen bespreekt gezondheid niet als een staat, maar als een continu dynamisch proces. We kunnen meerdere vaardigheden ontwikkelen om dit proces te versterken. Hierbij kun je denken aan vaardiger worden in het koken van gezonde voeding, maar ook vaardig worden in hoe je omgaat met negatieve gebeurtenissen. Het gaat verder dan alleen de absentie van ziekte en het is voor ieder individu haalbaar.

Gezondheid is naar mijn mening een proces en niet zozeer een staat. Het betreft een groep aan vaardigheden, maar ook zekere nieuwsgierigheid en openheid tot ontwikkeling. Gezondheid varieert dus ook per individu. We kunnen dus moeilijk oordelen dat een persoon ongezond is omdat hij/zij rookt. Wel kunnen we het rookgedrag bestempelen als ongezond, maar we weten niet wat zijn/haar gezondheidsproces verder is. Ongeacht de staat waar jij je in verkeerd, kan jij je gezond voelen. 

Als we gezondheid als een proces zien in plaats van als een staat, dan is het makkelijker om naar gezondheid in verschillende culturen te kijken. In zekere zin verschilt wat als normaal wordt gezien per cultuur, dus zo ook wat als gezond wordt ervaren. Gezondheid als proces legt de verantwoordelijkheid bij het individu, want het individu is de gene die kan bepalen of het proces gezond of ongezond is. Dit wordt beïnvloed door de vaardigheden die hij/zij heeft ontwikkeld om dit te kunnen bepalen.

Het is en blijft een uitdaging om gezondheid te definiëren en ik ben zelf nog niet op een concreet antwoord gekomen. Wel neig ik meer naar de kant te gaan om gezondheid als proces te ervaren en niet zozeer als staat. Ik ben van mening dat dit een meer aanneembare kijk geeft op gezondheid en dat het acceptabeler is voor een groter publiek.

Gezondheid blijft zich ontwikkelen als definitie, maar ook als proces. De wereld is in beweging en zo ook de ideeën over wat wel of niet goed is om gezond te zijn of te worden. Gezondheid is een variërend proces dat continue aandacht nodig heeft om te blijven ontplooien. Dit maakt het dan ook niet zo gek dat het lastig is om er één betekenis aan te geven.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.

%d bloggers liken dit: